आदिशक्ती देवी दुर्गा ही संपूर्ण विश्वाची सर्जनशील, पालनकर्ती आणि दुष्टशक्तींचा संहार करणारी परम शक्ती मानली जाते. देवी भागवत पुराण आणि दुर्गा सप्तशती या ग्रंथांमध्ये देवीच्या नऊ रूपांचा (नवदुर्गा) आणि महिषासुरमर्दिनी रूपाचा महिमा वर्णिलेला आहे. महाराष्ट्रात देवी उपासनेचे सर्वोच्च प्रतीक म्हणजे राज्यातील साडेतीन शक्तीपीठे.
महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तीपीठे आणि कसे पोहोचाल
महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबे आयुष्यात किमान एकदा तरी साडेतीन शक्तीपीठांची परिक्रमा पूर्ण करण्याचा संकल्प करतात:
१. कोल्हापूर — श्री महालक्ष्मी (पूर्ण पीठ)
- स्थान: कोल्हापूर शहर, दक्षिण महाराष्ट्र.
- कसे पोहोचाल: कोल्हापूर रेल्वे स्थानक (३ किमी), कोल्हापूर विमानतळ (१० किमी) आणि पुणे–बेंगळुरू महामार्गावरून (पुण्यापासून २३० किमी) थेट पोहोचता येते.
२. तुळजापूर — श्री तुळजाभवानी (पूर्ण पीठ)
- स्थान: तुळजापूर, धाराशिव जिल्हा.
- कसे पोहोचाल: सोलापूर रेल्वे स्थानकापासून ४५ किमी; पुणे, सोलापूर, लातूर व छत्रपती संभाजीनगरहून नियमित एसटी बसेस व टॅक्सी उपलब्ध.
३. माहूरगड — श्री रेणुका माता (पूर्ण पीठ)
- स्थान: माहूर, नांदेड जिल्हा (सह्याद्रीच्या पूर्व रांगेत डोंगरावर). भगवान परशुरामांची माता म्हणून श्री रेणुका देवी येथे पूजली जाते. जवळच श्री दत्त शिखर व अनुसूया माता मंदिर आहे.
- कसे पोहोचाल:
- रेल्वे मार्ग: किनवट रेल्वे स्थानक (अंदाजे ५० किमी), आदिलाबाद (७० किमी) किंवा नांदेड रेल्वे स्थानक (सुमारे १३० किमी).
- रस्ता मार्ग: नांदेड, यवतमाळ (८५ किमी), पुसद (७० किमी) आणि नागपूरहून (सुमारे २०५ किमी) थेट बस व वाहन सेवा उपलब्ध. पायथ्यापासून वर गडावर जाण्यासाठी घाटरस्ता आणि पायऱ्यांचा मार्ग आहे.
४. वणी — श्री सप्तशृंगी गड (अर्ध पीठ)
- स्थान: कळवण तालुका, नाशिक जिल्हा (सात शिखरांच्या पर्वतरांगेत वसलेले). येथे देवीची अठरा भुजांची भव्य शेंदूरचर्चित मूर्ती असून ती महिषासुरमर्दिनी रूपात विराजमान आहे.
- कसे पोहोचाल:
- रेल्वे मार्ग: नाशिक रोड रेल्वे स्थानक (सुमारे ६५ किमी).
- रस्ता मार्ग: नाशिक शहरातून दिंडोरी – वणी – नांदुरी मार्गे सुमारे ६५ किमी (अंदाजे १.५ ते २ तास). नांदुरी गावापासून घाटरस्त्याने गडावर बस/खाजगी वाहनाने पोहोचता येते. गडावर जाण्यासाठी फ्युनिक्युलर ट्रॉली (रोपवे) तसेच पायऱ्यांची सुविधा उपलब्ध आहे.
नवरात्री उत्सव आणि उपासना पद्धती
आश्विन आणि चैत्र महिन्यातील नवरात्रीत घटस्थापना, दुर्गा सप्तशती पाठ, ललिता सहस्रनाम, कुमारिका पूजन आणि पारंपरिक मराठी गोंधळ व जोगवा भक्ती गीतांनी संपूर्ण महाराष्ट्र दुमदुमून जातो. विजयादशमी (दसरा) हा अधर्मावर धर्माच्या विजयाचा सण म्हणून साजरा होतो.
साडेतीन शक्तीपीठ यात्रेचे नियोजन
संपूर्ण साडेतीन शक्तीपीठ यात्रा एकाच प्रवासात करायची असल्यास साधारणपणे ५ ते ६ दिवसांचे नियोजन पुरेसे ठरते (उदा. वणी सप्तशृंगी → माहूर → तुळजापूर → कोल्हापूर). प्रवासापूर्वी सप्तशृंगी गडावरील फ्युनिक्युलर ट्रॉली वेळा आणि सर्व मंदिरांच्या ऑनलाइन दर्शन नियमांची खात्री अधिकृत संकेतस्थळांवर करून घ्यावी.